“Cập nhật 25/02/2026: Chỉ sau 9 ngày công chiếu, Thỏ Ơi!! đã vượt mốc 300 tỷ đồng, góp phần đưa tổng doanh thu các phim Trấn Thành vượt 2.000 tỷ.” Thêm bảng so sánh doanh thu:

PhimDoanh thu (tỷ)Năm
Bố Già4202021
Nhà Bà Nữ4752023
Mai5502024
Thỏ Ơi!!>300 (cập nhật)2026

Mỗi dịp Tết Nguyên Đán, khi người Việt kéo nhau ra rạp, có một điều gần như đã trở thành quy luật: phim của Trấn Thành sẽ bùng nổ doanh thu phòng vé. Từ Bố Già (420 tỷ đồng), Nhà Bà Nữ (475 tỷ), Mai (550 tỷ), đến Bộ Tứ Báo Thủ và mới nhất là Thỏ Ơi vượt 200 tỷ chỉ sau năm ngày công chiếu, những con số ấy không chỉ là chiến thắng thương mại, mà còn là một bản thú nhận tập thể về tâm lý của phần đông khán giả Việt.

Như thường lệ giới chuyên môn vẫn giọng văn ấy khi nhận xét phim Trấn Thành: ngôn ngữ điện ảnh yếu, lời thoại kể lể, thiếu “Show don’t tell”, thiếu chiều sâu hình ảnh, dụng ý nghệ thuật hay biểu tượng mạnh mẽ. Tất nhiên những lời nhận xét đó không hề sai. Nhưng nếu dừng lại ở đó, chúng ta đang bỏ qua câu hỏi quan trọng hơn nhiều: tại sao hàng triệu người Việt vẫn chọn những bộ phim “ồn ào” đó và họ đang thực sự tìm kiếm điều gì trong rạp chiếu mùng Một Tết?

Phim ồn ào nhưng khán giả vẫn thích

Người ta hay nói người Việt “thích hóng drama, thích những cuộc cãi vả ồn ào”. Theo tôi đây là một nhận định thiếu sót. Đúng hơn là người Việt đang sống trong một xã hội đòi hỏi sự kèm nén không ngừng và phim của Trấn Thành là không gian hiếm hoi được phép xối xả những nỗi bực dọc ấy.

Bây giờ chúng ta hãy nhìn vào bối cảnh: một bạn trẻ tuổi Genz hay người đang trong độ tuổi lao động đang đối mặt đồng thời với nhiều áp lực kinh tế: giá cả tiêu dùng tăng vọt, thu nhập bấp bênh và một tương lai vô định. Áp lực không nhỏ gia đình, kỳ vọng từ cha mẹ, trách nhiệm với con cái, mâu thuẫn thế hệ và cùng với đó áp lực với định kiến xã hội – Thành công và hạnh phúc phải được nhìn thấy cân đo đong đếm được, phải được thể hiện ra bên ngoài.

Trong cuộc sống thường ngày, phần đông chúng ta rất ít khi được khóc, giải bày, được tranh cãi thẳng thắng những điều muốn nói với người thân. Văn hóa “giữ thể diện”, “chịu đựng cho qua”, “đừng làm ầm ĩ” đã ăn sâu vào hành vi giao tiếp “chịu thương chịu khó” đậm nét Việt Nam.

Những bộ phim “ồn ào” của Trấn Thành làm được điều đó! Mọi cảm xúc đều được nói thẳng ra, được khóc lớn, được la hét, chửi bới và cũng được hòa giải trong vòng hai tiếng đồng hồ. Tôi cho rằng những nhận định khán giả thị hiếu thấp là điều không công bằng, mặc nào đó là phiến diện.

Trong lý thuyết phân tâm học đó là nhu cầu catharsis, sự giải thoát cảm xúc mà nhà tâm lý học Aristotle từng gọi là chức năng quan trọng nhất của bi kịch. Trong nghệ thuật cathasis cũng là một thuật ngữ để mô tả cuộc giải phóng cảm xúc khi xem tác phẩm nghệ thuật. Cho nên khán giả không cần những diễn giải học thuật để hiểu điều đó, họ có quyền cảm nhận được rằng sau khi ra khỏi rạp, lồng ngực họ nhẹ nhõm hơn. Bấy nhiêu là đủ!

Văn hóa truyền miệng và phim kể lể

Giới phê bình áp dụng tiêu chí “Show don’t tell” một nguyên tắc rất cơ bản phát triển từ văn học và điện ảnh phương Tây. Thuận ngữ sơ đẳng mà bất cứ sinh viên còn ngồi giảng đường đại học cũng hiểu. Còn hàng triệu khán giá Việt đang sống nơi văn hóa chiêm nghiệm cá nhân được đề cao, trong một xã hội Việt Nam là một nền văn hóa truyền miệng đời này qua đời khác. Ví như các loại hình nghệ thuật như truyện cổ tích, ca dao, cải lương, hát bội – tất cả đều là những hình thức giao tiếp nghệ thuật nói thẳng vào trái tim, không ẩn dụ quanh co.

Một câu thoại của nhân vật Kim (Trấn Thành) trong phim Thỏ Ơi:
” Đừng bao giờ khuyên ai gì nữa, sống tốt chưa mà đi khuyên người ta? “

Đó là sự giao tiếp thẳng thừng theo kiểu truyền thống, cần gì phải lươn lẹo quanh co. Khán giả hài lòng vì lời nói thẳng đó không cần phải “giải mã” nghệ thuật hay đạo đức. Cũng không cần dò “từ điển” để giải đáp. Đó là cầu nối trực tiếp giữa màn hình điện ảnh và cảm xúc của họ. Cho nên không công bằng khi áp đặt hệ quy chiếu một hệ thẩm mỹ ngoại lai lên một thực hành văn hóa bản địa có chiều dài lịch sử “văn hóa truyền miệng” như Việt Nam.

Tất nhiên, không có nghĩa là phim Trấn Thành đã đạt đến đỉnh cao nghệ thuật điện ảnh. Nhưng sự “kể lể” trong phim của anh hoạt động theo đúng logic của nền văn hóa đại chúng nơi mà bộ phim phục vụ. Phê bình phim Trấn Thành cũng giống như đang phê bình “cải lương vọng cổ” thiếu những giọng nữ với kỹ thuật opera phương Tây.

"Vết đau" trong mối quan hệ gia đình và phim Trấn Thành

Đề tài xuyên suốt trong phim Trấn Thành không phải là hình mẫu gia đình lý tưởng. Đó là mối quan hệ với nhiều thiếu sót và nhiều lỗ hổng tâm lý. Phim khai thác những “vực thẩm” cảm xúc trong gia đình: người cha già và con trai không hiểu nhau (Bố Già), mẹ chồng và nàng dâu trong một ngôi nhà đầy mâu thuẫn (Nhà Bà Nữ), tình yêu và sự hy sinh không được đáp đền (Phim Mai). Đây chính là những “vết thương” mà đa số xảy ra trong mỗi gia đình người Việt của chúng ta.

Gia đình là tế bào của một xã hội nhưng đồng thời cũng là nguồn gốc của vô số sang chấn tâm lý. Đa số chưa được trị liệu tâm lý, ít không gian để nói về tổn thương của gia đình. Phim của Trấn Thành mà tôi ví như buổi trị liệu tập thể trong phòng chiếu: khán giả khóc không phải vì nhân vật trong phim, mà nước mắt đó đang nói hộ điều họ chưa bao giờ dám nói với người thân ngồi cạnh mình trong rạp.

Đây là một nghịch lý vẻ đẹp cùng nỗi đau, cả gia gia đình ngồi cùng nhau trong rạp, xem phim về gia đình nọ đang bị tổn thương và họ cùng nhau rơi nước mắt cho đến khi màn hình sụp tối, họ sẽ không nói gì thêm. Phim đã làm thay cái điều họ không thể tự làm.

Tết và nhu cầu chữa lành tập thể

Luôn có sự tính toán, phim Trấn Thành luôn chọn mùa Tết để ra rạp. Tết Nguyên Đán là thời điểm đặc biệt nhất trong văn hóa truyền thống Việt Nam. Ngày cả nhà sum vầy bên nhau cùng niềm vui đón năm mới, xen lẫn sức nặng của kỳ vọng của tương lai.

Tết là lúc bắt buộc phải giải đáp mọi nghi ngại:

  • Con đã lấy chồng chưa?
  • Năm nay lương được bao nhiêu?
  • Khi nào mua nhà?
  • Năm nay làm ăn khắm khá hông?
    ….

Cứ vậy khi tổn thương này chưa lành thì nỗi đau khác lại được khơi gợi. Khi những khoảng cách thế hệ, những nỗi buồn trong năm cũ bỗng nhiên hiện diện đầy đủ quanh mâm cơm.

Đi xem phim ngày Tết trong bối cảnh ấy không chỉ là giải trí thuần túy. Hành trình khán giả họ tìm kiếm sự an ủi với số đông, để cảm giác mình không đơn độc trong nỗi đau. Hàng trăm người quanh tôi đang khóc, đang cười, cũng đang nhận ra mình đâu đó trong những nhân vật kia.

Doanh thu trăm tỷ của phim Trấn Thành mùa Tết cũng là thước đo của một nỗi cô đơn tập thể.

Thành công phim "Drama" - Tín hiệu gì?

Đến đây ta phải đối mặt với câu hỏi khó hơn: nếu phim Trấn Thành đang đáp ứng một nhu cầu tâm lý thực sự thì có đang giải quyết hay che lấp vấn đề?

Catharsis (Giải phóng cảm xúc) trong rạp chiếu phim là thật. Nhưng catharsis không phải chữa lành. Người ta khóc, cười chua xót sau đó quay về nhà, vẫn không giãi bày được với cha mẹ, người thân trong gia đình hay với người mình yêu. Phim kể lể cảm xúc hộ cho khán giả nhưng đồng thời cũng tước đi của họ cơ hội tự giải bày ngôn ngữ nội tâm. Khi mọi cảm xúc đã được nói thẳng trên màn ảnh, người xem không cần tự cảm nhận, tự diễn giải, tự suy nghĩ, họ chỉ cần đồng thuận và khóc theo.

Đây là ranh giới mỏng manh giữa điện ảnh phục vụ con người và điện ảnh nghệ thuật dành cho mọi người. Một nền điện ảnh trưởng thành cần làm cả hai việc: vừa đáp ứng nhu cầu cảm xúc tức thì, vừa mở ra những câu hỏi mà khán giả phải tự mang về nhà tìm đáp án.

Phim của Trấn Thành làm tốt việc đầu tiên, và hầu như không làm việc thứ hai.

Đừng trách nhà làm phim

Ekip phim Trấn Thành rất giỏi khi nhìn thấy nhu cầu và đáp ứng nó một cách xuất sắc về mặt thương mại. Kiếm rất nhiều tiền và đó là các bộ phim thành công rực rỡ doanh thu.

Nhưng câu hỏi còn đọng lại là: tại sao người Việt sau nhiều thập kỷ hiện đại hóa và tiếp xúc với nền văn hóa toàn cầu, vẫn chưa phát triển được thói quen cảm thụ nghệ thuật chiều sâu?

Có thể nhiều người nghĩ ngay đến: hệ thống giáo dục ít dạy tư duy phản biện và cảm thụ thẩm mỹ, văn hóa đọc sách suy yếu, áp lực kinh tế khiến thời gian rỗi trở nên khan hiếm và giải trí trên các nền tảng Tiktok phải “nhanh, gọn, vui”. Và quan trọng nhất là một xã hội vẫn đang trong quá trình đô thị hóa nhanh chóng với những sang chấn tâm lý tập thể chưa được xử lý.

Phim Trấn Thành đã phô bày hầu hết các triệu chứng đó. Nhưng chúng ta không phải là những bác sĩ đọc triệu chứng rồi phán xét bệnh, rồi bốc thuốc chưa bệnh. Mà bài toán không dễ gì có lời giải: Cần xây dựng môi trường nào để người Việt có thể và muốn tiếp cận những tác phẩm đòi hỏi chiêm nghiệm sâu hơn?