Ôn Thiệu Luân chia sẻ chân thành về con đường nhiều chông gai để theo đuổi đâm mê với nghiệp diễn. Anh không lãng mạn hoá giấc mơ của mình mà chọn các nhìn thẳng thắn trực diện.
Khi được hỏi liệu phim độc lập có phải là một lựa chọn khó khăn đối với một diễn viên trẻ, câu trả lời của anh gần như ngay lập tức:
“Không hề dễ. Thậm chí có thể nói là vô cùng khó và gian nan.”
Luân chia sẻ tiếp:
“Dù khó khăn, cực khổ hay vất vả đến đâu, tôi vẫn muốn đi đến cùng.”
Giữa hai câu nói ấy có lẽ là khoảng cách mà rất nhiều người trẻ bước vào điện ảnh phải tự mình bước qua “Một bên là giấc mơ. Bên kia là thực tế.”
Đó là những ngày chờ casting, những vai không được nhận, những bộ phim không được phát hành, những dự án ngân sách thấp, những khoảng thời gian phải làm công việc khác để tồn tại và cả câu hỏi luôn lơ lửng mình có đủ sức đi tiếp hay không?
Ôn Thiệu Luân đang ở đoạn giữa của hành trình ấy.
Anh chưa có một filmography đủ dài để người ta có thể có những so sánh. Luân cũng chưa có một vai diễn nào đủ lớn để đóng khung hình nghiệp diễn của mình. Và ở một góc độ nào đó lại là lợi thế.
Anh vẫn đang thử nghiệm, vẫn đang tìm kiếm và vẫn còn quyền thất bại trong những vai diễn khó.
Bị hấp dẫn bởi những con người không hoàn hảo
Nếu nhìn lại những nhân vật Ôn Thiệu Luân từng lựa chọn có một điểm chung khá dễ nhận ra. Họ không phải những người đàn ông lý tưởng.
Ông Tình trong Nhà Có Hỷ là một người chồng bạc nhược, sống trong một gia đình ngày càng bộc lộ những quan hệ độc hại nhưng không đủ mạnh mẽ để trở thành người bảo vệ những người thân của mình.
Tèo trong Tèo èn Tí lại hoàn toàn khác: mánh mung, lươn lẹo, chạy theo tiền bạc và luôn tìm cách trốn khỏi hậu quả do chính mình gây ra.
Ở một sắc thái khác, nhân vật người con trai trong Lặng Lẽ Trôi Về lại gần như sống nội tâm, mang theo ký ức về người mẹ là một hành trình tâm lý đầy phức tạp.
Những nhân vật người đàn ông ấy rất khác nhau, họ có một điểm chung: không ai hoàn hảo.
Đó cũng chính là những kiểu nhân vật khiến Luân hứng thú.
“Những con người không hoàn hảo, những người mang nhiều tổn thương vẫn tồn tại hằng ngày trong cuộc sống. Tôi chỉ muốn đưa những thân phận và những góc nhìn ấy ra rộng hơn để người xem có thể nhìn họ kỹ hơn, sâu hơn.”
Điều Luân tìm kiếm trong kịch bản phim vì vậy không hẳn là một nhân vật đẹp hay một vai có nhiều đất diễn.
Anh khám phá thế giới, tìm kiếm những câu chuyện để giải đáp những câu hỏi. Để hiểu nhân vật đó ra sao Luân thường đọc một kịch bản ít nhất gần chục lần. Sau đó bắt đầu ghi lại những câu hỏi để “vặn lại” đạo diễn hoặc biên kịch chính bộ phim đó.
Tại sao nhân vật làm như vậy? Điều gì đã xảy ra trước khi câu chuyện bắt đầu? Nhân vật thực sự muốn gì? Có thứ gì ẩn sau hành động nhân vật mà screenplay chưa nói thẳng ra?
Nếu những câu hỏi ấy càng mở ra nhiều khám phá mới cho nhân vật thì Luân càng muốn chinh phục vai diễn đó.
“Khi nội tâm nhân vật phức tạp hoặc có những điều tôi chưa từng trải nghiệm, nó lại càng kích thích tôi tìm hiểu, phân tích và thu thập dữ liệu. Tôi vừa làm dày nhân vật, vừa làm dày thêm vốn sống của chính mình.”
Anh dùng một hình ảnh khá thú vị để mô tả quá trình “khám phá” ấy. Nội tâm nhân vật giống như một mảnh đất. Mảnh đất càng rộng và màu mỡ thì người diễn viên càng có nhiều thứ để xây lên, đào xuống, thậm chí phá bỏ rồi xây lại.
Không cần phải yêu nhân vật để có thể hiểu nhân vật
Đây là một trong những ranh giới quan trọng của nghề diễn. Diễn viên không nhất thiết phải đồng tình với nhân vật. Nhưng họ phải hiểu vì sao nhân vật hành động như vậy.
Với Ông Tình trong Nhà Có Hỷ, khó khăn đầu tiên của Luân nằm ngay ở trải nghiệm sống. Anh chưa lập gia đình. Chưa từng sống trong vị trí của một người chồng, người cha mắc kẹt giữa những quan hệ gia đình độc hại.
Vì vậy, thay vì cố tưởng tượng hoàn toàn từ con số không, Luân quan sát. Anh tìm trong những gia đình và mối quan hệ xung quanh những tình huống có mức độ tương đồng với kịch bản.
Có những trường hợp ngoài đời, thậm chí còn khắc nghiệt hơn những gì bộ phim mô tả. Nhưng diễn viên không bê nguyên đời sống vào tác phẩm mà phải có chọn lọc:
Một cử chỉ, kiểu im lặng, phản ứng khi bị áp đảo – Những chi tiết nhỏ ấy dần tạo nên một người đàn ông để chống lại hoàn cảnh. Luân cũng thường tự xây dựng thêm quá khứ cho nhân vật.
“Tôi thường kết hợp cả hai. Tôi dựa vào những gì đang xảy ra trong kịch bản nhưng đồng thời tìm hoặc xây thêm một số góc khuất trong quá khứ để làm dày vùng nội tâm của nhân vật.”
Kiểu như giống việc một diễn viên cần biết căn phòng phía sau cánh cửa trông như thế nào, dù máy quay có thể không bao giờ bước vào căn phòng ấy. Khán giả không cần được kể toàn bộ quá khứ nhưng diễn viên cần biết quá khứ ấy tồn tại.
Dark comedy không có nghĩa là phải cố làm khán giả cười
Lấy ví dụ như Tèo èn Tí, một bộ phim đưa Luân vào một thế giới khác. Tèo mánh mung, thực dụng và sẵn sàng tìm đủ cách để có tiền. Nếu Ông Tình gây khó chịu bởi sự bạc nhược thì Tèo có thể khiến người khác khó chịu bởi chính sự chủ động của mình.
Nhưng bộ phim lại được kể bằng phong cách dark comedy. Và đây là nơi người diễn viên rất dễ mắc một cái bẫy: biết phim là hài rồi cố “diễn hài”.
Luân gần như đặt ra một nguyên tắc ngược lại.
“Với dark comedy, bản chất của tiếng cười nằm trong câu chuyện và cách câu chuyện được kể. Nó không nằm ở chuyện diễn viên cố làm mọi thứ lố lăng, bẹo hình bẹo dạng để câu tiếng cười.”
Điều anh cố gắng làm với Tèo vì thế là sống một cách nghiêm túc trong thế giới của nhân vật. Nếu Tèo thực sự tin mình đang gặp nguy hiểm, anh ta phải sợ thật. Đó là một nhận thức đơn giản nhưng quan trọng.
Đặc biệt với những diễn viên trẻ, khi nhu cầu “cho khán giả thấy mình đang diễn” đôi khi lớn hơn nhu cầu thực sự sống trong tình huống trong phim.
Nếu Tèo thực sự cần tiền, mục tiêu ấy phải nghiêm túc với Tèo. Nhân vật không biết mình đang ở trong một bộ phim hài. Khán giả mới là người nhìn thấy sự phi lý.
“Việc của tôi là sống đúng với nhân vật trong thế giới ấy. Nếu kịch bản đủ tốt, tiếng cười sẽ tự xuất hiện.”
Từ “diễn” sang “sống” thật
Ôn Thiệu Luân thừa nhận mình từng gặp chính vấn đề ấy trong giai đoạn đầu khi bắt đầu nghiệp diễn. Có những vai quá gần với con người thật khiến anh vô thức dựa vào những phản ứng quen thuộc. Như vậy người diễn viên càng dễ tưởng rằng mình đang tự nhiên.
Trong khi trên màn ảnh, thứ xuất hiện có thể chỉ là chính diễn viên ấy lặp lại bản thân.
“Ngày trước tôi thường bị “diễn quá nhiều”’”. Càng về sau tôi càng có thói quen dò xét lại chính mình để tránh rơi vào vùng nhiễu đó, để từ diễn xuất chuyển sang sống cùng nhân vật.”
Những cảnh khó nhất với anh vì thế không nhất thiết là những cảnh phải la hét hay khóc. Đôi khi đó là những cảnh không có thoại.
“Những gì được xem là khó lại kích thích tôi muốn làm được hơn là khiến tôi sợ.”
Không còn thoại để che chắn, diễn viên chỉ còn diễn xuất bằng ngôn ngữ cơ thể. Máy quay có thể đứng rất gần, một thay đổi nhỏ trong ánh mắt cũng có ý đồ.
Một khoảng im lặng sẽ ngay lập tức trở thành khoảng trống. Đây cũng là vùng xám trong những vai diễn mà Luân muốn tiếp tục thử thách.
Hiểu máy quay để được tự do hơn trước máy quay
Không chỉ đứng trước máy quay, Ôn Thiệu Luân còn có trải nghiệm làm việc phía sau máy quay, trong đó có vị trí trợ lý đạo diễn. Điều đó khiến cách anh nhìn nghề diễn mang nhiều tính kỹ thuật hơn.
“Khi mình hiểu những tiêu chuẩn đó, áp dụng trong lúc diễn sẽ thuận lợi hơn cho cả ê-kíp. Tiết kiệm thời gian hoặc mất mood chỉ vì những lỗi cơ bản.”
Một diễn viên có thể đang ở đúng cảm xúc nhưng bước khỏi khung hình. Có thể diễn xuất rất hay nhưng không khớp raccord trước đó.
Có thể dùng cùng một mức độ biểu cảm cho wide shot và extreme close-up dù hai kích thước khung hình đòi hỏi mức độ hoàn toàn khác nhau.
Hiểu kỹ thuật điện ảnh với Luân sẽ tạo ra ranh giới để bản năng diễn xuất hoạt động hiệu quả hơn.
Anh nói mình học khá nhiều từ những người đi trước cũng như các podcast và tài liệu chuyên ngành của các nhà làm phim Hàn Quốc, Mỹ và châu Âu.
Đối với anh, hiểu được máy quay là một phần của ngôn ngữ nghề nghiệp mà bắt buộc diễn viên nào cũng cần phải học.
“Tôi biết phim độc lập vô cùng khó”
Có lẽ phần đáng chú ý nhất trong cuộc trò chuyện với Ôn Thiệu Luân xuất hiện anh trả lời câu hỏi: Tại sao vẫn là phim độc lập?
Một diễn viên trẻ hoàn toàn có thể lựa chọn những con đường khác để tăng độ nhận diện nhanh hơn với những dự án phim điện ảnh trong thời đại nội dung số như: Commercial, Social media, Web content, Short-form video.
Những dự án có khả năng đem lại lượng người xem rất lớn chỉ sau vài ngày. Luân không phủ nhận giá trị kinh tế của công việc thương mại. Thậm chí khi được đặt trước lựa chọn giữa một dự án ngân sách thấp có vai hay và một dự án có điều kiện tốt hơn, anh trả lời khá thực tế.
Nếu thời gian cho phép và nội dung phù hợp, anh muốn làm cả hai. Vì kiếm tiền để trang trải cho chuộc sống vẫn quan trọng.
“Mình vẫn phải lo cho nồi cơm của bản thân được no đủ.”
Có lẽ chính câu trả lời ấy khiến lựa chọn phim độc lập của anh đáng tin hơn. Không lãng mạn hóa sự nghèo khó cũng không tuyên bố nghệ thuật phải đứng ngoài đời sống vật chất.
Tuy nhiên anh cũng đặt ra giới hạn của chính mình, Luân không có hứng thú nhiều: nội dung được tạo ra chủ yếu để chạy theo lượt xem, lượt thích hoặc sự giật gân mà anh cảm thấy không có giá trị kể chuyện tương xứng.
“Tôi vẫn kiên định với con đường mình đã chọn. Với tôi, đó là con đường đưa mình đến gần nhất với điện ảnh mà tôi muốn theo đuổi.”
Chắc chắn đây là một lựa chọn khó. Bởi phim độc lập hiếm chưa bao giờ là con đường dễ đi. Một bộ phim có thể mất nhiều năm mới hoàn thành. Vai diễn trong phim đó nếu tốt cũng chưa chắc mang lại danh tiếng cho người diễn viên.
Bộ phim có thể thành công trong một liên hoan phim cũng không đảm bảo có thêm dự án kế tiếp. Và niềm đam mê, dù lớn đến đâu khi dứt khỏi vai diễn cũng phải “cơm áo gạo tiền”.
Nhưng với Luân, dường như chính sự bất định ấy lại tạo ra nên áp lực. Ở đó một kịch bản tốt vẫn có khả năng kéo anh lao vào vai diễn.
Làm thợ đụng để sống, nuôi dưỡng nghề diễn đến cùng
Trước chạm ngõ điện ảnh, Ôn Thiệu Luân đã trải qua nhiều công việc “sinh tồn” khác nhau. Từ những công việc “thợ đụng” đó, anh gặp nhiều kiểu người, nhiều hoàn cảnh với nhiều ngã rẽ. Đó là bài học quý giá mà đôi các sinh viên trường lớp đào tạo chính quy cũng chưa bao giờ chạm vào.
Những “mùi vị nhân gian” mà Luân từng trải qua lại trở thành “cuốn bí kiếp” cho hành trình diễn xuất của anh.
Một người trải qua nhiều sống gió sẽ có vốn sống nhiều hơn, người diễn viên cũng vậy vốn sống chính là kho tư liệu tham chiếu. Những diễn viên thiếu kinh nghiệp sẽ khó nắm bắt những kiểu nhân vật mà họ không thể hình dung. Vì thế giới nhân vật đó quá xa vời với kinh nghiệm sống của người diễn viên.
Với Luân, anh nghĩ rằng chính khi “bôn ba” với đời nhiều cũng là một thế mạnh của mình.
Giam mình trong căn phòng kín trước mỗi vai diễn
Quá trình “mổ xẻ” nhân vật của Luân thường bắt đầu bằng “một mình” với căn phòng kín và cuốn kịch bản.
Anh đọc lại nhiều lần, tìm những điểm tương quan giữa nhân vật với những người từng gặp hoặc những nhân vật điện ảnh trong bộ phim mà anh đã xem.
Học hỏi từ đó rồi học cách biến nhân vật sang một phiên bản khác, luyện những thói quen riêng: cách đi đứng, phản xạ và những kỷ vật của nhân vật.
Những chi tiết đủ nhỏ để khán giả có thể nhớ nhân vật đủ lâu. Người diễn viên cảm nhận được mình đang sống trong một cơ thể khác.
Trên set quay, anh cố gắng ở cùng nhân vật phải chỉ lúc đứng trước máy quay, mà cả trong những lúc nghỉ. Nhưng Luân cũng không theo đuổi quan niệm rằng diễn viên càng đau khổ khi thoát vai thì càng chứng minh mình diễn sâu.
Thông thường, sau khi đạo diễn đóng máy, anh chỉ cần khoảng nửa giờ để trở về trạng thái bình thường. Những vai nặng hơn có thể mất vài giờ, có khi mất vài ngày mới thoát được vai.
Những nhân vật xấu đôi khi là tấm gương
Luân từng đóng những người con bất hiếu, những người nghiện ngập, những kẻ tàn nhẫn hoặc sẵn sàng bất chấp thủ đoạn để đạt mục đích.
Đó không phải con người anh ngoài đời. Nhưng việc phải tìm logic cho những hành động ấy đôi khi khiến diễn viên quay lại quan sát chính mình.
“Những vai đó cho tôi cơ hội soi lại bản ngã. Tôi nhìn xem đâu là phần tối mình cần kiểm soát, không để nó đi quá giới hạn trong đời sống.”
Có thể đây mới là một trong những giá trị ít được nói đến của diễn xuất. Một diễn viên dành rất nhiều thời gian để tìm hiểu người khác. Nhưng sau mỗi nhân vật, thứ họ nhìn thấy rõ hơn đôi khi lại là chính mình.
Không phải để trở thành người tốt hơn một cách giáo điều. Mà để nhận ra trong mỗi con người đều có những vùng mà bình thường chúng ta không muốn nhìn lâu. Điện ảnh cho diễn viên một lý do để bước vào đó.
“Tôi gọi nó là trò chơi nhập vai”
Khi được hỏi muốn trở thành kiểu diễn viên nào, Ôn Thiệu Luân không đưa ra tên một thần tượng. Cũng không nói muốn trở thành ngôi sao.
Câu trả lời của anh có phần nghịch ngợm hơn:
“Tôi thuộc kiểu ‘nhạc gì cũng quẩy’. Chỉ cần đạo diễn khẳng định tôi hợp vai, tôi sẽ cố hoàn thành tầm nhìn ấy bằng tất cả khả năng mình có.”
Rồi anh gọi nghề diễn bằng một cái tên riêng:
Trò chơi nhập vai.
“Tôi xem nghề mình đang theo đuổi như một game. Tôi gọi nó là ‘trò chơi nhập vai’. Những ngày được chơi, tôi muốn mình trở thành người chơi giỏi nhất có thể. Tôi không cần thắng thua với ai. Tôi chỉ cần chơi tốt hơn chính mình của quá khứ là đủ.”
Có lẽ đây là câu nói mô tả Ôn Thiệu Luân rõ nhất ở thời điểm hiện tại.
Không phải một diễn viên đã định hình. Mà anh đang trong quá trình xây dựng chính mình. Cùng nhiều tham vọng với những kiểu nhân vật: một tên tội phạm tầm quốc tế, một thám tử tư bị đẩy vào vụ án tưởng như không thể giải, một chính trị gia mang lớp vỏ hoàn hảo của người tốt.
Hay đơn giản chỉ là một người bình thường bị một biến cố đẩy tới lằn ranh sống chết. Những vai diễn ấy có thể là cơ hội nào đó trong tương lai.
Nhưng chính sự háo hức muốn bước vào những con người rất khác nhau cho thấy Luân không muốn nép mình vào “kiểu vai diễn” lặp đi lặp lại nhàm chán.
Với một diễn viên trẻ, đó là lựa chọn khó hơn. Nhưng cũng thú vị hơn.
Con đường phía trước
Trong thời gian tới, Ôn Thiệu Luân sẽ tiếp tục xuất hiện trong các dự án phim ngắn của đạo diễn Đào Phúc Quang Vũ, mở ra một giai đoạn hợp tác mới giữa diễn viên và các dự án độc lập của QVFilm.
Điều đáng chờ đợi không nằm ở việc Luân sẽ được giao vai lớn đến đâu. Mà ở câu hỏi khó hơn: vai diễn tiếp theo sẽ buộc anh thay đổi điều gì?
Bởi một diễn viên không được xây dựng bằng số lượng lần xuất hiện trước máy quay. Filmography hình thành từ những lựa chọn.
Kịch bản nào được nhận. Nhân vật nào đáng để dành thời gian nghiên cứu. Đạo diễn nào khiến diễn viên tin tưởng.
Và sau mỗi vai, người diễn viên còn có thể phá bỏ bao nhiêu thói quen của chính mình để bước sang một người khác.
Khi được hỏi muốn một đạo diễn đang cân nhắc giao cho mình một nhân vật khó biết điều gì, Luân trả lời bằng một câu rất ngắn:
“Bạn trao cho tôi sự tin tưởng, tôi trao cho bạn sự hài lòng.”
Có thể đó vẫn là sự tự tin của một diễn viên trẻ. Một lời hứa như vậy cuối cùng chỉ có thể được kiểm chứng bằng từng bộ phim. Nhưng đối với một hành trình nghề nghiệp còn ở phía trước rất nhiều, có lẽ chưa cần vội đưa ra kết luận.
Điều đáng quan sát hơn là anh vẫn còn muốn đón nhận nhiều thử thách hơn nữa. Khát khao hơn với những vai diễn khó. Tuy có một sự thật: làm phim độc lập rất khó. Nhưng có những người bước vào điện ảnh không phải vì con đường trải thảm đầy hoa hồng. Cho dù đã nhìn thấy những chông gai ở phía trước, họ vẫn không tìm thấy một con đường nào khác thoả mãn giấc mơ điện ảnh độc lập của mình.
Ở thời điểm này, Ôn Thiệu Luân có lẽ đang ở chính khoảng trống đó. Giữa những vai diễn đã qua và những nhân vật sắp tới. Cân bằng giữ đam mê bằng cách bương chải kiếm sống để nuôi giấc mơ làm nghề.
Và trong “trò chơi nhập vai” mà anh tự đặt tên cho sự nghiệp của mình, thành tựu quan trọng nhất hiện tại không phải là sự nổi tiếng. Chỉ là trở thành phiên bản tốt hơn chính mình của ngày hôm qua.
Bài viết được QVFilm Movie Journal biên tập từ cuộc trò chuyện với diễn viên Ôn Thiệu Luân. Một số câu trả lời được tinh gọn về khẩu ngữ và cấu trúc để phù hợp hình thức xuất bản nhưng giữ nguyên nội dung và quan điểm của nhân vật.