Tôi bước vào điện ảnh bằng hành trình làm hai bộ phim thử nghiệm cùng những cộng sự thân quen tại Pleiku. Ở nơi xuất phát điểm ấy, còn nhiều bỡ ngỡ với điện ảnh với nhiều thử thách và khó khăn. Nhưng những nút thắt dần được tháo gỡ để hai bộ phim cũng hoàn thành. Một vài suất chiếu của phim để phục vụ khán giả Pleiku. Tuy phim chưa hoàn hảo như mong đợi nhưng những bước đầu tiên ấy, tôi rất biết ơn những người cộng sự, bạn bè và anh chị em đã âm thầm giúp đỡ mình đi đến cùng.
Làm phim độc lập – Những trải nghiệm cá nhân
Kể từ khi bộ phim thứ hai hoàn thành, 5 năm trôi qua có nhiều yếu tố khiến tôi chưa thể thực hiện thêm bộ phim nào khác. Tuy vậy, từng ngày tôi vẫn cố gắng hoàn thiện những kỹ năng về điện ảnh. Nuôi tham vọng cho cuộc hành trình điện ảnh quá đơn độc nhưng dài hơi. Trong số đó, có một câu hỏi lớn mà tôi vẫn đang loay hoay tìm đáp án: tìm cách để phố núi Pleiku có thể trở thành điểm hẹn cho những người yêu điện ảnh tìm thấy nhau?
Lựa chọn khởi đầu hành trình điện ảnh bằng phim độc lập, còn nhiều hạn chế và biết mình đang đứng ở đâu trong bản đồ điện ảnh Việt. Tôi làm phim ở Pleiku trong một bối cảnh mà có người đồng tình, có người nghi ngại và cũng không ít những lời dè bỉu. Mặc kệ cho giây phút chạnh lòng trôi qua, tôi gạt bỏ lời đàm tếu đó ở đằng sau, để hướng đến hành trình cho tương lai.
Vào cuối năm 2024, tác phẩm đầu tay Realm of Reminiscence (Miền Ký Ức) cũng được ghi nhận ở vài giải thưởng vinh danh. Dù chưa có gì lớn lao, nhưng điều đó khiến tôi hạnh phúc, bởi ít nhiều những cố gắng của mình và cộng sự đã được nhìn nhận. Đây cũng là cảm xúc chung của những người làm phim độc lập. Với họ, sự khích lệ đúng lúc cho tác phẩm sẽ là nguồn động viên lớn lao để can đảm tiếp tục.
Và chặng đường ấy, bất kỳ nhà làm phim nào cũng gặp hoàn cảnh tương tự. Hầu hết chúng tôi đều gặp những rào cản tương tự nhau: tìm kiếm sự hợp tác ở đâu, lắng nghe ai chia sẻ kinh nghiệm trong ngành và đặc biệt khi tác phẩm hoàn thành thì có được trình chiếu hay không? Vinh danh và đánh giá như thế nào? Có nhận được sự góp ý chuyên môn hay không? Đó là một “cuộc hẹn”, một nơi mà chúng tôi luôn tìm kiếm.
Tất nhiên ở Việt Nam vẫn có, nhưng hầu hết là những cuộc tụ họp nhỏ của những nhóm làm phim tự phát, chưa được tổ chức bài bản với quy mô tương xứng. “Nơi chúng tôi tìm” này vẫn đang bỏ ngỏ, chưa có đáp án rõ ràng. Từ những băn khoăn đó, tôi hình dung về một “điểm hẹn điện ảnh” tại Pleiku.
Những tín hiệu đầu tiên từ điện ảnh Gia Lai
Thời gian qua tỉnh Gia Lai đã thể hiện sự quan tâm đến điện ảnh thông qua việc thu hút các đoàn phim. Tôi đã đọc qua nhiều văn bản, trong số đó có văn bản phúc đáp của UBND tỉnh Gia Lai cam kết hỗ trợ chương trình khảo sát địa điểm quay phim. Đồng thời tỉnh phát đi lời mời gọi thông qua Hiệp hội Xúc tiến Phát triển Điện ảnh Việt Nam nhằm hỗ trợ tối đa các đoàn phim chọn bối cảnh địa phương để làm phim, góp phần quảng bá hình ảnh địa phương và nâng cao vị thế ngành du lịch của tỉnh nhà.
Kết quả bước đầu khá khả quan, được cụ thể hóa bằng một vài hoạt động sản xuất phim tại Gia Lai. Điển hình là Đoàn phim truyền hình dài tập “Trời cao nguyên xanh” ghi hình tại địa phương trong nhiều tháng, đã phát sóng trên VTV1 của Đài Truyền hình Việt Nam.
Từ góc độ cá nhân, tôi thấy đây là tín hiệu đáng mừng cho những tín đồ điện ảnh độc lập. Việc “mở đường” cùng sự phối hợp của địa phương, cơ chế mở hơn giúp người làm phim có thêm động lực để tìm hiểu bối cảnh, chuẩn bị sản xuất và cho ra đời những bộ phim mang đậm dấu ấn hình ảnh tỉnh nhà.
Vậy thì với những tài nguyên thiên nhiên, bản sắc văn hoá và vị trí đặc biệt của phố núi Pleiku. Một nơi khá lý tưởng để trở thành “điểm hẹn” ấy. Nơi mà có thể “nối vòng tay lớn” cho cuộc gặp gỡ giữa nhà làm phim, tác phẩm và khán giả? Sau khi một bộ phim đóng máy kết thúc giai đoạn quay phim, người làm phim có lý do để quay lại phố núi, mang theo bộ phim đã hoàn thành của họ hoặc bản phác thảo cho một ý tưởng mới. Họ sẽ cùng những đồng nghiệp của mình tề tựu về phố núi Pleiku.
Từ Sundance đến Pleiku: câu chuyện của một đô thị điện ảnh
Trong thời gian tìm hiểu kiến thức trong ngành, đặc biệt là phim độc lập. Sự khởi đầu cũng những người đồng môn, điều kiện làm phim trong một bối cảnh tương đồng. Sau khi bộ phim được hoàn thành, tất cả chúng tôi đều khó khăn xoay sở tìm nơi công nhận và trình chiếu đứa con tinh thần của mình. Tôi thấy “Câu chuyện Sundance”, tôi nhìn phố núi Pleiku, khiến tôi liên tưởng đến “hình mẫu” cho một ý tưởng dần thành hình.
Liên hoan phim Sundance có tiền thân bắt đầu tại Salt Lake City năm 1978, chuyển đến Park City năm 1981 và được Sundance Institute tiếp quản trước mùa liên hoan năm 1985. Hành trình xây dựng sự kiện điện ảnh tại đô thị miền núi này trải qua nhiều khó khăn về tài chính và tổ chức. Bây giờ Liên hoan phim Sundance là một trong những liên hoan phim danh giá bậc nhất tôn vinh những nhà làm phim độc lập trên toàn thế giới. Nơi phát hiện ra những tên tuổi lẫy lừng của “Kinh đô điện ảnh Hollywood” như: Kevin Smith, Robert Rodriguez, Quentin Tarantino, Todd Field,…
“Câu chuyện Sundance” gợi cho tôi suy nghĩ về điện ảnh Việt Nam, ngoài những trung tâm sản xuất lớn như TP.HCM và Hà Nội, nơi nào phù hợp để trở thành điểm hẹn của người làm phim độc lập? Sao không phải là Pleiku?
Liên hoan phim Sundance kết hợp trình chiếu, trò chuyện với tác giả và thảo luận về điện ảnh. Đó cũng là những hoạt động mà tôi mong có thể từng bước hình thành tại phố núi Pleiku.
Từ nguồn cảm hứng những nét tương đồng giữa câu chuyện Sundance và Pleiku, tôi mường tượng về một sự kiện thường niên tại phố núi: Liên hoan phim độc lập Pleiku (Pleiku Indie Film Festival), gọi tắt là PIFF.
Tôi mang “Câu chuyện giả tưởng” ấy trong đầu suốt thời gian dài, trong những buổi gặp gỡ cà phê với bạn bè. Tôi kể với họ về giấc mơ một “Sundance của Đông Nam Á”. Một dự án khá tham vọng, có thể mất một thời gian khá dài, qua nhiều mùa, mới có thể tạo được lòng tin trong cộng đồng phim độc lập. Nhưng giấc mơ đó hoàn toàn khả thi trong bối cảnh phố núi hiện nay. Vì vậy tôi nghĩ rằng bài viết này không phải là một cuộc tám chuyện của những buổi “trà dư tửu hậu”… mà đó là một ý tưởng nghiêm túc.
Phác thảo đầu tiên về Pleiku Indie Film Festival
Trước mắt, tôi mong PIFF mang một bản sắc rất riêng trở thành một điểm hẹn quen thuộc và gần gũi. Được tổ chức nghiêm túc, nơi các tác phẩm phim độc lập có tiếng nói riêng được giới thiệu và người làm phim có cơ hội gặp khán giả.
PIFF sẽ có các buổi chiếu phim đặc sắc trong nhiều tác phẩm được xem kỹ trong quá trình tuyển chọn. Có những cuộc trò chuyện với các chuyên gia trong ngành để giải đáp những câu hỏi thẳng thắn, giúp người làm phim hiểu thêm về tác phẩm qua cách nhìn của những người có chuyên môn. Một nơi mà những người trẻ làm phim rời liên hoan cùng với nhiều cộng sự mới và thêm sự tự tin để bắt đầu bộ phim tiếp theo của họ.
Nếu có giải thưởng, tôi mong sự ghi nhận ấy được đặt trên nền tảng chuyên môn đáng tin cậy. Những ghi nhận cùng lời động viên cho những nhà làm phim độc lập dám “dấn thân” trong hành trình trưởng thành cho điện ảnh.
Thời gian vừa qua tôi quen biết một số đạo diễn trẻ, diễn viên và người làm phim độc lập. Trong đó một số mối thân tình với các diễn viên, biên kịch và đạo diễn đang hoạt động trong ngành công nghiệp điện ảnh Việt Nam. Và những lời khuyên của họ sẽ có ích rất nhiều cho PIFF.
PIFF và nguồn lực điện ảnh của Gia Lai
Gia Lai sau hợp nhất mở ra một không gian quê hương rộng hơn, nối cao nguyên với vùng đất Bình Định trước đây. Đa dạng văn hoá cùng bản sắc trải dài từ Tây Nguyên xuống đồng bằng Duyên Hải. Quy mô dân số của tỉnh hơn 3,5 triệu người. Có những người con của quê hương đang làm việc trong ngành phim. Đó là nguồn lực vô tận nếu PIFF là cầu nối cho họ. Một liên hoan phim là dịp để ngỏ lời mời họ trở về.
Sự trở về đó, họ có thể mang theo một bộ phim, hay mang theo kinh nghiệm để hướng dẫn một buổi thực hành. Đó cũng là những lời khuyên cho những người trẻ mê phim hoặc dành thời gian xem và góp ý cho một dự án. Qua những cuộc gặp như vậy, phố núi sẽ dần có thêm một hệ sinh thái tạo ra nhiều cơ hội hợp tác cùng mối quan hệ nghề nghiệp. Còn người mới bắt đầu có thêm nguồn tài nguyên để học hỏi
Tôi cũng hình dung những buổi Outdoor Cinema (Chiếu phim ngoài trời) tại các không gian đặc thù của phố núi, như dưới tán rừng thông, hay góc phố quanh co con dốc cao của Pleiku. Những người làm phim ngồi cùng khán giả. Sau mỗi buổi chiếu, mọi người có thể nán lại trò chuyện về tác phẩm xuất sắc vừa xem, giữa không khí đầy tình thân của phố núi. Có lẽ Pleiku đã có sẵn bối cảnh mang một sắc thái rất riêng cho PIFF mà không giống nơi nào khác.
Bên cạnh trình chiếu, PIFF có thể có các workshop làm phim, giao lưu với tác giả và hoạt động sáng tác phim ngắn trong thời gian sự kiện. Các nhóm nhỏ cùng viết kịch bản, quay phim, dựng phim với người hướng dẫn và sự hỗ trợ của địa phương.
Một liên hoan phim mang bản sắc văn hóa Gia Lai
Tôi bước vào điện ảnh như một học sinh mù chữ, đã thiếu những người thầy, những mentor để hỏi han khi mới bắt đầu học làm phim. Vì thế, tôi mong PIFF tạo ra cơ hội học và hành cụ thể. Mọi người dân cũng tham gia và có tiếng nói khi đời sống, văn hoá và bản sắc của mình trở thành chất liệu sáng tác.
Khán giả Pleiku và du khách có thể đến xem phim, dự một cuộc trò chuyện hoặc tìm hiểu cách một cảnh quay được thực hiện. Những trải nghiệm ấy có thể tạo thêm lý do để người ta ở lại, khám phá và muốn quay trở lại. Giá trị du lịch cần được bồi đắp từ chất lượng bộ phim sản xuất ngay tại chỗ, sự lan toả truyền thông của PIFF cùng sự lan toả hình ảnh địa phương thông qua các tác phẩm dự liên hoan phim.
Đó sẽ là nơi phát hiện ra nhiều nhà làm phim trẻ tài năng. Sự kiện mang lại đời sống điện ảnh cho người làm nghề, giúp những dự án phim trên giấy có cơ hội được sản xuất và kết nối năng lực kỹ thuật, dịch vụ với khán giả. PIFF, nếu được làm tốt và duy trì, có thể đóng góp một phần vào việc quảng bá bản sắc văn hoá và hình ảnh địa phương. Đồng thời PIFF cũng sẽ là nơi nâng đỡ cho nhiều tài năng đóng góp vào sự phát triển của điện ảnh Việt Nam.
Hiện nay, PIFF vẫn là bản đề án trên giấy tôi đã phác thảo cần được tiếp tục góp ý và hoàn thiện. Định hướng thu hút đoàn phim của Gia Lai tạo ra bối cảnh thuận lợi để trao đổi về khả năng này. Nếu nhận được sự ủng hộ và cơ chế phối hợp phù hợp từ tỉnh, những người khởi xướng sẽ có thêm điều kiện huy động chuyên môn, tìm kiếm tài trợ và chuẩn bị phương án tổ chức.
Trong bài này tôi mong được nghe thêm ý kiến của đồng nghiệp, người yêu nghệ thuật, doanh nghiệp và những người quan tâm đến quê hương. Cũng mong ý tưởng này có cơ hội được trình bày với địa phương, được nghe ý kiến để biết mình có thể cùng nhau đi đến đâu.
Giấc mơ “Sundance của Đông Nam Á” không phải bất khả thi nếu có sự đồng hành của nhiều nguồn lực. Trong tương lai gần, PIFF là một sự kiện điện ảnh góp phần đa dạng hóa hoạt động quảng bá hình ảnh địa phương một cách rộng khắp và bền vững. Đóng góp vào sự phát triển “sức mạnh mềm” của tỉnh Gia Lai.
Đào Phúc Quang Vũ.
Pleiku, 14/09/2026